Doç. Dr. Feyza DALAYLI
Dijital Medya Alanını Tanımak İsteyen Öğrenciler İçin Öneriler
Gün geçtikte teknolojideki hız kesmeyen ilerlemeler dijital medyanın gençler arasında daha fazla merak edilmesine neden olmaktadır. Özellikle eğitim almamış ve dijital medyayı yalnızca uygulama alanı olarak gören gençler arasında çok fazla yanılmasa olduğu ve/veya olabileceğini söylemek mümkündür. 19. Yüzyıl ve sonrasında hız kesmeden kendisini yeni dünya düzeni olarak yerleştiren tüketim toplumunun en önemli sac ayağı olan dijital medya bilinçsiz tüketildiğinde gençler için önemli sorunlara yol açabilmektedir. Hal böyleyken yeni medya bir diğer ifadeyle dijital medyanın eğitim sahasında yorumlanması hayati bir konuma sahiptir.
Dijital medya söz konusu olduğunda gençlerin bu alanda dikkat etmesi ve temel oluşturması gereken başlıkları aşağıda özetlemeye çalıştım;
Yapay Zeka Teknolojilerinin Tanınması ve Doğru Kullanılması
Yapay zeka, bir makinenin akıl yürütme, öğrenme, planlama ve yaratıcılık gibi insana benzer yetenekleri gösterme yeteneğidir. Yapay zeka sistemleri, önceki eylemlerin etkilerini analiz ederek ve otonom olarak çalışarak davranışlarını belirli bir dereceye kadar uyarlama yeteneğine sahiptir. Bütün bu temel işleyiş biçimlerinin kavranması ve öğrenilmesi temel hedefler arasında olmalıdır. Gelecekte çok daha önemli gelişim ve değişimlere neden olacağı şimdiden varsayılan yapay zeka teknolojileri alanındaki gelişmeler dikkatli bir biçimde takip edilmelidir. Yapay zeka; Yazılım: sanal asistanlar, görüntü analiz yazılımı, arama motorları, konuşma ve yüz tanıma sistemleri ile “Bedenlenmiş” yapay zeka: robotlar, otonom arabalar, dronlar, Nesnelerin İnterneti şeklinde farklı biçimlere sahiptir. Bunların dışında gündelik yaşamda farkında olalım ya da olmayalım pek çok yazılım yapay zeka ile kendisini kuvvetlendirmektedir. Bu alan oldukça açık ve gelişimi öncelediği için öğrencilerimiz için de önemsenmesi gereken sahaların önünde gelmektedir. Bu alanda AB projeleri, toplumsal gönüllüğü önceleyen yurt dışı proje ve staj imkanları değerlendirmeye açıktır. Yurt dışında devam gelişime açılan yeni NLP destekli AI projeleri bulunmaktadır. Bunun bir parçası olmak öğrencilerimiz için oldukça avantajlı olacaktır.
Yeni Medya Araçlarını Tanımak, Hikaye Anlatıcılığı ve Okuryazarlık
Yeni medya araçları sayesinde bugün herkes bir hikaye anlatıcısı ve okuryazar haline gelmiştir. Her bir aracın işlevi ve hangi amaçla kullanılması gerektiği mutlaka bilinmelidir. Algoritma kullanmadan insan zihniyle etki ölçümü bugün sanıldığı kadar kolay değildir. Dolayısıyla bu araçların hangisinin hangi alanda etki sağlayacağının bilinmesi kişiye avantaj sağlayacaktır. Mezun olduktan sonra bu alanda çalışmak isteyen öğrencilerimiz için de öğrencilik döneminde kendileri için yapmış oldukları yatırımlar mutlaka fayda sağlayacaktır. İyi bir medya okuryazarı olan örneğin; dezenformasyon ile mücadele edebilen ve paylaşımları ile bireyleri olumlu etkileyen kimseler yeni medyayı olumlu amaçlar için kullanmayı başaracaklardır.
Dijital Yayıncılık ve Doğru İçerik Üretimi
Geleceğin önemli çalışma sahalarından biri de dijital yayıncılıktır. Bununla birlikte yeni medya araçlarında ya da internet ortamında kurumsal ve/veya biresel içerik üretimi kişinin bir meslek alanı olabilme potansiyeline sahiptir. Bu alanda çalışmak isteyen bireyler yeni medya oluryazarlığı/hikaye anlatıcılığı becerileriyle beraber Adobe Photoshop, Canva, CapCut, Corel Draw, Adobe Illustrator (Ai), Adobe InDesign Corel Draw çeşitli grafik tasarım programlarını da mutlaka bilmelidir. Hatta bu programları öğrencilik döneminde geliştiren kişiler iş yaşamlarında oldukça başarılı adımlar atabilmektedir.
Uygulamalı Yeni Medya Laboratuvar Eğitimleri
Yeni medya araştırma laboratuvarları özellikle bu alanda eğitim veren kurumların daha prestijli görünmesini sağlamaktadır. Bu laboratuvarlar kurum içindeki öğrencilere destek ve eğitim vermekle birlikte yaz dönemlerinde ya da proje bazlı tüm Türkiye’de ki iletişim fakültesi öğrencilerine açık fırsatlar haline gelmektedir. Öğrencilik döneminde böyle bir laboratuvar eğitimini dönemsel ya da sürekli almak kişiyi avantaklı bir konuma getirecektir. Bu laboratuvarlar genel olarak; araştırma/geliştirme, eğitim, paylaşım ve tasarım konusunda bireye önemli bir perspektif kazandırmaktadır.
Yeni Teknolojilerinin Tanınması ve Doğru Kullanılması
Yeni teknolojiler yalnızca yeni medya araçlarıyla sınırlı değildir. Gün geçtikçe gelişen ve değişen dijital ortamlar pek çok fırsatı da beraberinde getirmektedir. Örneğin; GIFART, NFT, Blockchain gibi sanatın ve dijital etkileşimin en üst noktaya ulaştığı yeni teknolojiler sayesinde öğrenciler hobilerini geliştirirken kendileri için yeni yaratıcı sahalar da oluşturma fırsatına sahip olabilmektedir. Bunların en güncel hallerini takip etmek ve bu alanda denemeler yapmak öğrencilik döneminde kişinin gelişimine faydalı olacaktır.
Sürekli Değişen Teknoloji Ortamında Dijital Vatandaşlık
Dijital okuryazarlık, bireyin dijital araçları etkili bir şekilde kullanmasına ve yönlendirmesine olanak tanıyan beceri setidir. Dijital vatandaşlık ise bu araçların sorumlu ve etik bir şekilde kullanılmasıyla ilgilidir. Dijital açıdan sorumlu bir birey, dijital araçlarla arasındaki mesafenin nasıl olması gerektiğinin önemini anlar, kişisel ayrıntıları fazla paylaşmaktan kaçınır ve çevrimiçi akranlarıyla nazik bir şekilde etkileşime girer.
Dijital okuryazarlık, tıpkı bir hikayenin derinlemesine anlaşılması ve tartışılması için okuma yeterliliğinin önemli olduğu gibi, gerçek dijital vatandaşlığın temelini oluşturmaktadır. Dijital vatandaşlığın desteklenmesi, tüm bireylerin dijital araçlara eşit erişime sahip olmadığı anlayışını gerektirmektedir. “Dijital uçurum” terimi bu eşitsizliği ifade etmek için kullanılmakta ve teknolojik erişimi olanlarla olmayanlar arasındaki uçuruma dikkat çekmektedir. Pek çok kişi bu açığı kapatmanın ve dijital çağımızda kapsayıcılığı sağlamanın hayati önem taşıdığını savunmaktadır. Teknolojik gelişmelerin hızlı temposu eşit erişimi zorlaştırsa da, bunun gerçek dünyadaki etkileri bu alandaki öğrenciler tarafından mutlaka anlaşılmalıdır. Örneğin ChatGPT örneği ile durumu somutlaştıralım. Bazılarının buna hiç erişimi olmayabilir, bazıları ise ücretsiz sürümünü kullanma şansına sahiptir. Daha ayrıcalıklı bir grup premium sürüme erişebilir ve çok seçilmiş bir azınlık, ChatGPT’nin, belki de güvenlik nedeniyle, daha geniş halk tarafından erişilemeyen gelişmiş, muhtemelen sınırsız sürümlerine erişebilir.
Bütün bu bilgileri ayrıntılı bir şekilde gözden geçirdiğimizde; içinde bulunduğumuz ortamın neden sonuç ilişkisi içerisinde, farkındalık bilinciyle devamlı gözden geçirilmesinin ne kadar önemli olduğu ortaya çıkmaktadır. Bununla beraber bilinçli bir birey dijital vatandaş olduğunu hiç bir zaman unutmamalı ve bu sorumluluğa uygun bir bilinci hareketlerine yansıtmalıdır.
Jenerasyon Farklarına Bağlı Yeni Perspektif Geliştirmek
Günden güne artan dijital uçurum jenerasyon farklarını da daha açık bir şekilde gün yüzüne çıkarmaktadır. Yaşlanan bireyler ve genç jenerasyon arasındaki bu uçurumun giderilerek toplumsal diyalog oluşturulması da gün geçtikçe çok daha önemli bir konu halini alacaktır. Özellikle bu alanda çalışan ve geleceğini inşa etmek isteyen öğrencilerin bu alanda farkındalık kazanması oldukça önemlidir. Böylece toplumsal konsensus sağlanacak ve gelecekte iş yaşamında genç ve yaşlı jenerasyonun dijitalleşmeye ortak bir bakış açısı topluma yansımış olacaktır.
Globalleşen ve Yeni Oluşum İçinde Olan Dünya Düzeninin Anlaşılması
Dijital sahada ortaya çıkan değişimler toplumlara da yansımaktadır. İş sahalarının ve fırsatlarının değişimi ve günden güne yenilenmesi göz ardı edilmemelidir. Dijitalleşme ile beraber yok olacak olan meslekler ve iş alanları fark edilmeli gerektiğinde önlemler alınmalıdır. Bununla beraber yeni medyada doğru etkileşimlerin kurulması ve güncel olaylara bağlı içeriklerin geliştirilmesi de öğrencilerimiz için faydalı olacaktır. Bütün bunların yanı sıra özgüven sahibi olmak ve herkesin dijital ve/veya fiziki bir portfolyosunun olması da adeta gerekli hale gelmiştir.
Doç. Dr. Feyza DALAYLI
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi
Yeni Medya ve İletişim Bölümü